Karşılıksız Çek Keşide Etme Suçu

Karşılıksız Çek Keşide Etme Suçunun Unsurları Nelerdir?

5941 sayılı Çek Kanunu’nun 5. maddesi ve ilgili mevzuat uyarınca, karşılıksız çek keşide etme suçunun (çekle ilgili olarak karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet verme suçu) oluşabilmesi için maddi ve şekli unsurların bir arada bulunması gerekmektedir.

Bu suçun oluşması için gerekli olan yasal unsurlar şunlardır:

1. Geçerli Bir Çekin Varlığı

Suçun oluşabilmesi için öncelikle Türk Ticaret Kanunu (TTK) madde 780’de sayılan zorunlu şekil şartlarını taşıyan, hukuken geçerli bir çekin bulunması şarttır.

• Zorunlu Unsurlar: Senet metninde "çek" kelimesi, kayıtsız şartsız ödeme emri, muhatabın ticaret unvanı, ödeme yeri, düzenlenme tarihi ve yeri, düzenleyenin imzası, banka tarafından verilen seri numarası ve karekod bulunmalıdır.

• Karekod ve Seri Numarası: 2016 yılında yapılan değişiklikle, çekin geçerliliği için karekod ve seri numarası da zorunlu unsur haline getirilmiştir. Bu unsurlardan herhangi birinin eksikliği durumunda belge çek vasfını yitireceğinden, suç oluşmaz.

• İbraz Anındaki Durum: Çek düzenlendiği sırada eksik unsurlar barındırsa bile (açık çek), bankaya ibraz edildiği anda bu unsurların tamamlanmış olması suçun oluşumu için yeterlidir.

  
  

2. Çekin Yasal Süresi İçinde İbraz Edilmesi

Çekin, üzerinde yazılı düzenleme tarihine göre belirlenen yasal ibraz süreleri içerisinde muhatap bankaya veya takas odasına, yetkili hamil tarafından ödeme amacıyla ibraz edilmesi gerekir.

• İbraz Süreleri: Çek, düzenlendiği yerde ödenecekse on gün; düzenlendiği yerden başka bir yerde ödenecekse bir ay içinde ibraz edilmelidir.

• Zamanlama: İbraz süresi geçtikten sonra yapılan başvurularda veya çekin üzerinde yazılı düzenleme tarihinden önce (ileri tarihli çeklerde) yapılan ibrazlarda, karşılıksızdır işlemi yapılamayacağından suç oluşmaz.

  
  

3. Karşılığın Bulunmaması (Ödenmeme)

Suçun maddi unsurlarından biri, çekin ibraz edildiği anda ilgili banka hesabında çek bedelini karşılayacak miktarın kısmen veya tamamen bulunmamasıdır.

• İbraz Anı: Önemli olan çekin düzenlendiği tarih değil, ibraz edildiği andaki hesap durumudur.

• Kısmi Karşılık: Çek bedelinin tamamının veya bir kısmının hesapta bulunmaması durumunda suç oluşur; karşılıksız kalan miktar üzerinden işlem yapılır. Bankanın yasal sorumluluk tutarını ödemesi veya hamilin kısmi ödemeyi reddetmesi durumları suçun oluşum sürecini etkileyen faktörlerdir.

  
  

4. "Karşılıksızdır" İşleminin Yapılması

Çek Kanunu’nun 5. maddesi uyarınca suçun oluşması için çekin arkasına usulüne uygun olarak "karşılıksızdır" işleminin yapılmış olması zorunludur.

• İşlem Usulü: Hamilin talebi üzerine banka görevlisi, çekin arka yüzüne ibraz tarihini, hesap durumunu, bankanın ödediği miktarı ve ibraz eden kişinin bilgilerini yazar. Bu işlem, hamil ve banka yetkilisi tarafından imzalanır.

• İmza Şartı: Hamilin, çekin arkasına imza atmaktan kaçınması durumunda karşılıksızdır işlemi yapılamaz ve dolayısıyla suç oluşmaz.

  
  

5. Şikayet Şartı

Karşılıksız çek düzenleme suçu, re'sen soruşturulan bir suç olmayıp, hamilin şikayetine bağlıdır.

• Şikayet Hakkı: Şikayet hakkı, çeki elinde bulunduran meşru hamile aittir 30. Yargıtay uygulamalarına göre, çeki tahsil cirosuyla alan banka veya "karşılıksızdır" işlemi yapıldıktan sonra çeki devralan (ve işlem öncesi meşru ciranta olan) kişiler de şikayet hakkına sahip olabilir

• Süre: Şikayet, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her halde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır.

6. Manevi Unsur (Kast/Kusur)

Suçun manevi unsuru konusunda tartışmalar bulunmakla birlikte, kanun gerekçesinde suçun oluşumu için "kast" aranmadığı, failin en azından "taksir" düzeyinde kusurlu olmasının (dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık) yeterli olduğu belirtilmiştir. Ancak kişinin elinde olmayan zorunlu haller (doğal afet, kaza vb.) nedeniyle karşılığı bulunduramaması durumunda ceza sorumluluğu doğmayacaktır.

7. Fail (Sorumlu Kişi)

Suçun faili, çek karşılığını ilgili hesapta bulundurmakla yükümlü olan kişidir.

• Gerçek Kişiler: Çek hesabı sahibidir 36. Çek hesabı sahibi gerçek kişi, kendisi adına çek düzenlemek için temsilci atayamaz; atasa bile cezai sorumluluk hesap sahibine aittir.

• Tüzel Kişiler: Tüzel kişiler (şirketler) adına düzenlenen çeklerde, mali işleri yürütmekle görevlendirilen yönetim organı üyesi veya böyle bir belirleme yoksa yönetim organını oluşturan tüm gerçek kişiler fail olarak sorumlu tutulur.

Sonuç

Bu yazımızda karşılıksız çek keşide etmek/ düzenlemek suçunun oluşabilmesi için gerekli olan yasal unsurlarından bahsettik. Suça ilişkin beraat nedenlerini ele aldığımız yazımıza BURAYA tıklayarak ulaşabilirsiniz.

Av. Enes ÇETİNKAYA