İşveren Fesih Sebebini Değiştirebilir Mi?

İşveren Fesih Sebebini Değiştirebilir Mi?

1. Fesih Sebebiyle Bağlılık İlkesi

Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemelerinin yerleşik içtihatlarına göre, işe iade davalarında işveren, fesih bildiriminde gösterdiği fesih sebebi ile sıkı sıkıya bağlıdır. İşveren fesih sebebini değiştirebilir mi sorusunun cevabı ise hayırdır. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 19. maddesi uyarınca işveren, fesih bildirimini yazılı olarak yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin bir şekilde belirtmek zorundadır. Bu kuralın bir sonucu olarak işveren, işe iade davasındaki savunmasında fesih bildiriminde belirttiği sebebe ilaveten başka bir sebep ileri süremeyeceği gibi, bu sebepten farklı bir sebebe de dayanamaz.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2016/13829 K. 2016/19129 T. 09.11.2016: "İşveren, fesih bildiriminde gösterdiği fesih sebebi ile bağlıdır. İşe iade davasındaki savunmasında ilaveten başka bir sebep ileri süremeyeceği gibi bu sebepten farklı bir sebebe dayanamaz. İşverenin bildirdiği nedenle bağlılığı, nedenin açık ve kesin bir şekilde belirtilmesini emreden kuralın gereğidir"

2. Fesih Sebebinin Değiştirilemeyeceğine İlişkin Somut Uygulamalar

Yargı kararlarında, işverenin yargılama aşamasında fesih gerekçesini değiştirme veya genişletme girişimleri "fesih sebebine bağlılık ilkesine aykırılık" teşkil ettiği gerekçesiyle reddedilmektedir:

A. Organizasyonel Değişiklikten Performansa Geçiş

Fesih bildiriminde "organizasyon değişikliği" gerekçesine dayanılmasına rağmen, yargılama aşamasında "performans düşüklüğü" ileri sürülmesi hukuken geçersiz kabul edilmiştir:

Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2011/15013 K. 2012/11964 T. 31.05.2012: "Dosyada mevcut organizasyon şeması ile davacının görev tanımlarına göre; işveren vekili olmadığının anlaşılmasına ve fesih bildiriminde fesih sebebi olarak organizasyon değişikliğine dayanıldığı halde, yargılama sürecinde organizasyon değişikliğinin davacının iş sözleşmesinin feshi için gerekçe olduğu husususun somut olarak kanıtlanmadığına, gerek yargılama gerekse temyiz aşamasında bildirilen fesih sebebinin değiştirilerek fesih sebebinin değiştirilmesi ilkesine aykırı şekilde, performans düşüklüğünün ileri sürülmesine iş sözleşmesinin feshinin geçersizliği ile davacının işe iadesine karar verilmiş olmasında isabetsizlik görülmemiştir."

B. Performanstan Davranışsal Nedenlere Geçiş

Fesih bildiriminde sadece "performans düşüklüğü" belirtilmişse, savunma aşamasında "devamsızlık" veya "işe geç gelme" gibi davranışsal nedenlere dayanılamaz:

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2009/10194 K. 2010/1811 T. 01.02.2010: "Davalı işveren fesih bildiriminde davacının performans düşüklüğüne dayanmış, davranışlarından söz etmemiştir. Savunma sırasında davacının davranışlarına dayanmış olması, fesih sebebi ile bağlı olma kuralına aykırıdır. Mahkemece de fesih bildirimde belirtilmeyen ve daha önce gerçekleşen ve uyarı disiplin cezası ile yaptırım da uygulanan devamsızlık işe geç gelme gibi davranışların haklı ve geçerli fesih nedeni yapılması doğru değildir."

C. İşletmesel Karardan Bilgi Gizliliği İhlaline Geçiş

Fesih bildiriminde yer almayan "bilgi gizliliği ihlali" gibi bir nedenin yargılama sırasında geçerli neden olarak kabul edilmesi Yargıtay tarafından hatalı bulunmuştur:

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2013/2628 K. 2013/19969 T. 01.07.2013: "Davacının bilgi gizliliği ihlali yaptığı kanıtlanamadığı gibi fesih bildirimine yer almayan bu nedene dayanılması ve gerekçe yapılması doğru değildir."

D. Emeklilik Gerekçesinden Davranışsal Nedenlere Geçiş

Fesih bildiriminde "emekliliğin dolması" gerekçe gösterilmişse, sonradan "mesai saatlerine uymama" gibi iddialar dinlenemez:

Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, E. 2014/19771 K. 2014/27300 T. 13.10.2014: "İşverenin fesih bildirimi ile bağlı olması ilkesi dikkate alındığında, davalı tarafın yargılama aşamasında davacının davranışlarına yönelik olarak ileri sürdüğü fesih sebepleri ile bu yöndeki tanık anlatımlarına, fesih bildiriminde belirtilmemiş olması sebebiyle itibar edilemeyeceği kuşkusuzdur."

3. Fesih Bildiriminin Şekli ve İçeriği

İş Kanunu’nun 19/1. maddesi uyarınca feshin geçerli olabilmesi için yazılı yapılması ve sebebinin açıkça belirtilmesi bir geçerlilik koşuludur. Yazılı bildirimde fesih sebebinin somutlaştırılmaması, feshin doğrudan geçersizliği sonucunu doğurur. Fesih aşamasında işçiye bildirilmeyen bir nedenin, sonradan yargılama aşamasında ispatlanmaya çalışılması hukuk düzenince kabul görmemektedir .

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2016/21703 K. 2017/14880 T. 04.10.2017: "4857 sayılı İş Kanunu’nun 20/II.c.1 maddesinde açıkça, feshin geçerli nedenlere dayandığının ispat yükü davalı işverene verilmiştir. İşveren ispat yükünü yerine getirirken, öncelikle feshin biçimsel koşullarına uyduğunu kanıtlayacaktır. Buna göre fesih işlemini yazılı yapmış olması, belli durumlarda işçinin savunmasını istediğini belgelemesi, yazılı fesih işleminin içeriğinde dayandığı fesih sebeplerini somut ve açık olarak göstermiş olması gerekir. İşverenin biçimsel koşulları yerine getirdiği anlaşıldıktan sonra, içerik yönünden fesih nedenlerinin geçerli (veya haklı) olduğunun kanıtlanması aşamasına ge­çilecektir."

4. İstisnai Durumlar ve Özel Değerlendirmeler

A. Kamu Düzeni ve Terör Örgütü İrtibatı

Bazı Yargıtay kararlarında, fesih bildiriminde açıkça yer almasa dahi, terör örgütü ile iltisak veya irtibat iddialarının kamu düzenine ilişkin olduğu ve "kendiliğinden araştırma ilkesi" kapsamında değerlendirilebileceği belirtilmiştir (Yargıtay 22. HD., 2018/15420 E.) Ancak bu konuda farklı dairelerin, fesih bildirimindeki sebebe bağlı kalınması gerektiği yönünde aksi yönde kararları da mevcuttur (Yargıtay 9. HD., 2018/8268 E.).

B. İşten Çıkış Kodları

Fesih sebebi ile bağlılık ilkesi, işverenin bildirdiği temel gerekçe ile ilgilidir; bu durum SGK işten çıkış kodunda bildirilen kodun dışındaki bir gerekçeye hiçbir şekilde dayanılamayacağı anlamına gelmemektedir, ancak temel fesih iradesinin değişmemesi esastır.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2023/7457 K. 2023/6904 T. 11.05.2023: "Fesih sebebi ile bağlılık ilkesi, ... sözleşmesini fesheden tarafın bildirdiği fesih nedeni dışında sonradan başka bir gerekçeye dayanamamasını ifade etmekte olup işten çıkış kodunda bildirilen kod dışında başka bir gerekçeye dayanılamaması anlamına gelmemektedir. Dolayısıyla Mahkemece yazılı şekilde yapılan değerlendirme de isabetli değildir."

5.SONUÇ

İşveren fesih bildiriminde belirttiği fesih nedenleri ile bağlı olup işe iade davasındaki savunmalarında bildirimdeki nedenler haricinde başka bir nedene dayanması yargı mercilerinde dinlenilmez. Bu nedenle işverenin haklı bir sebebi var ise bu mutlaka yazılı fesih bildiriminde belirtmelidir. İş hukuku alanındaki diğer yazılarımıza ulaşmak için BURAYA tıklayabilirsiniz.

Av. Enes ÇETİNKAYA